Po epickiej podróży 1 000 km Francja dostarczyła 500-tonowy element kluczowy dla reaktora jądrowego Hinkley Point C.

Wzburzone morza, mroźne styczniowe noce i manewry co do centymetra na wiejskich drogach – wszystko dla jednego kawałka stali.

Pięćsettonowy zbiornik reaktora właśnie zakończył maratońską podróż ze wschodniej Francji do Somerset, stając się najnowszym kamieniem milowym w najbardziej ambitnym brytyjskim projekcie energetycznym oraz cichym testem europejskiego powrotu do energetyki jądrowej.

500-tonny gigant, który musiał dotrzeć w jednym idealnym kawałku

Ten ogromny stalowy element to zbiornik ciśnieniowy reaktora dla Bloku 2 elektrowni Hinkley Point C – nowej elektrowni jądrowej powstającej na wybrzeżu Somerset.

Zbudowany przez francuskiego specjalistę jądrowego Framatome w zakładzie Saint-Marcel w departamencie Saône-et-Loire, zbiornik waży około 500 ton i ma mniej więcej 13 metrów długości.

W reaktorze wodnym ciśnieniowym ten zbiornik jest bijącym sercem całego układu. Mieści paliwo jądrowe, prowadzi pręty kontrolne regulujące reakcję łańcuchową oraz kieruje wodę pod wysokim ciśnieniem, która odbiera ciepło z rdzenia.

Bez zbiornika reaktora elektrownia jądrowa jest tylko betonową skorupą. Gdy jest na miejscu, prawdziwa praca może wreszcie się zacząć.

Zbiornik dla pierwszego reaktora Hinkley Point C dotarł w 2023 roku i został zainstalowany w 2024. Ta druga dostawa przesuwa projekt dwóch bloków w nową, bardziej techniczną fazę – oba reaktory postępują teraz równolegle.

Podróż 1 000 km rzeką, morzem i bocznymi drogami

Przetransportowanie tak kolosalnego obiektu z centralnej Francji do wiejskiego Somerset jest niemal projektem samym w sobie.

Po opuszczeniu zakładu w Saint-Marcel zbiornik przewieziono specjalnym konwojem na barkę rzeczną, spławiono śródlądowymi drogami wodnymi, a następnie drogą morską przez Kanał La Manche.

Wylądował w Avonmouth koło Bristolu, gdzie ponownie przeładowano go na barkę płynącą do małego portu Combwich na rzece Parrett.

Najbardziej delikatna część przyszła na końcu: ostatnie 6,4 km drogą lądową w wolno poruszającym się konwoju, co zajęło około sześciu godzin – w tempie kilku kilometrów na godzinę.

• Masa zbiornika: około 500 ton
  
• Długość: około 13 metrów
  
• Cała trasa: ponad 1 000 km
  
• Odcinek drogowy: 6,4 km w sześć godzin
  

Inżynierowie i władze lokalne zaplanowali każdy metr tej trasy. Każdy zakręt, każdy most, każdy odcinek nawierzchni został sprawdzony, zamodelowany i w razie potrzeby wzmocniony.

W takim przedsięwzięciu jest niewiele miejsca na improwizację. Każdy nagły wstrząs lub nieoczekiwana przeszkoda mogłyby uszkodzić element, który ma pracować bezpiecznie przez dekady.

Rdzeń zaprojektowany na 80 lat

Zbiornik reaktora jest nie tylko duży – to wysoce wyspecjalizowana konstrukcja inżynieryjna.

Dla bloku EPR (European Pressurised Reactor), takiego jak Hinkley Point C, zbiornik musi wytrzymać ciśnienia znacznie powyżej atmosferycznego i temperatury bliskie 320°C, a jednocześnie znosić intensywne bombardowanie neutronami.

Zakładany czas eksploatacji to około 80 lat. Po zainstalowaniu jest w praktyce niewymienialny bez zatrzymania i częściowego demontażu całego budynku reaktora.

Filozofia jest prosta: zbudować zbiornik raz i uczynić go na tyle wytrzymałym, by przetrwał niemal każdy inny kluczowy element na terenie obiektu.

Tak długa żywotność wpływa na wszystko – od doboru stopów po rygorystyczne kontrole jakości spoin prowadzone w fabryce.

Blok 2 przyspiesza, bo zespoły uczą się w trakcie

EDF Energy, lider projektu Hinkley Point C, podaje, że budowa Bloku 2 postępuje obecnie o 20–30% szybciej niż Bloku 1.

Powód tkwi w doświadczeniu. Budowlańcy, inżynierowie i dostawcy skorygowali metody po pionierskich pracach przy Bloku 1, ograniczając opóźnienia i poprawki.

Prefabrykacja stanowi dziś blisko 60% niektórych struktur i systemów. Więcej komponentów trafia na plac budowy już wstępnie zmontowanych, co zmniejsza liczbę skomplikowanych operacji w ciasnych warunkach wewnątrz budynku reaktora.

Taka krzywa uczenia się jest typowa dla dużych inwestycji przemysłowych. Pierwszy blok ujawnia niuanse projektu i praktyczne trudności. Drugi korzysta z dopracowanych harmonogramów, lepszego oprzyrządowania i ekip, które wiedzą, gdzie kryją się problemy.

Od ciężkich robót budowlanych do precyzyjnego okablowania

Dostawa drugiego zbiornika oznacza zmianę akcentów na placu budowy.

W Bloku 1 zbiornik jest już osadzony w budynku reaktora. Zespoły prowadzą teraz kilometrami rurociągi, układają tysiące kabli oraz montują pompy, zawory i systemy sterowania.

W Bloku 2 przybycie zbiornika pozwala szybciej zwiększyć tempo podobnych prac. Ciężka inżynieria lądowa ustępuje miejsca precyzyjnym działaniom, które zajmą teren budowy przez lata.

Projekt pod presją, ale kluczowy dla planów energetycznych UK

Hinkley Point C znajduje się pod intensywną obserwacją od momentu zatwierdzenia w 2018 roku. Terminy były wielokrotnie przesuwane, a prognozowany koszt wzrósł.

Obecne szacunki mówią o budżecie między 31 a 34 mld funtów w pieniądzu z 2015 roku, co przekłada się na wyższą kwotę w dzisiejszych cenach.

Zmieniły się także oczekiwania dotyczące harmonogramu. Pierwsza energia ma być dostarczona pod koniec tej dekady, około 2030 roku, a nie w połowie lat 2020., jak pierwotnie sugerowano.

Dla Londynu wybór nie leży jednak między łatwym a trudnym projektem, lecz między budową nowej energetyki jądrowej a grożącą luką w mocy.

Około 15% energii elektrycznej w Wielkiej Brytanii pochodzi obecnie z elektrowni jądrowych, ale wiele starzejących się bloków AGR zostanie wyłączonych do końca dekady. To zwiększa ryzyko większego uzależnienia od importu gazu i niestabilnych cen.

Hinkley Point C, a następnie planowane Sizewell C w Suffolk, mają stanowić kotwicę nowej floty jądrowej. Równolegle rząd wspiera plany małych reaktorów modułowych, które mają uzupełniać duże elektrownie i zwiększać elastyczność systemu.

Reaktory EPR: trudne początki, mocniejszy dorobek

Projekt EPR, o mocy około 1 650–1 670 MWe na blok, bywa przedstawiany jako symbol złożoności energetyki jądrowej w Europie.

Projekty takie jak Flamanville 3 we Francji i Olkiluoto 3 w Finlandii doświadczyły długich opóźnień i przekroczeń kosztów, co podsycało wątpliwości, czy technologię da się wdrażać na większą skalę.

Pierwszy pełny sukces przemysłowy przyszedł jednak z Chin. Dwa bloki EPR w Taishan weszły do eksploatacji w 2018 i 2019 roku. Zbudowano je w relatywnie kontrolowanych ramach czasowych i dziś działają jako elektrownie referencyjne dla tego projektu.

Te chińskie jednostki, wraz z ostatecznym uruchomieniem Olkiluoto 3 w 2023 roku i przyłączeniem Flamanville 3 do sieci w 2024 roku, zapewniły EPR bardziej solidny dorobek eksploatacyjny.

Status	Lokalizacja	Bloki	Moc (na blok)	Główny operator	Kluczowe daty
W eksploatacji	Taishan, Chiny	2	1 660 MWe	CGNPC	2018–2019
W eksploatacji	Olkiluoto 3, Finlandia	1	1 600 MWe	TVO	2023
W eksploatacji	Flamanville 3, Francja	1	1 650 MWe	EDF	2024 (przyłączenie do sieci)
W budowie	Hinkley Point C, UK	2	1 670 MWe	EDF Energy	Budowa od 2018
Planowane (EPR2)	Francja (Penly i inne)	6–14	~1 650 MWe	EDF	2035 i dalej

Na podstawie tych doświadczeń projekt ewoluuje teraz w kierunku uproszczonego wariantu EPR2, który ma być bardziej standaryzowany i szybszy w budowie. Francja rozważa od sześciu do czternastu takich reaktorów do połowy stulecia, a rozmowy toczą się w krajach od Europy Środkowej po Indie.

Dlaczego ten zbiornik ma znaczenie w codziennym życiu

Dla większości ludzi stalowy cylinder powoli przemieszczający się drogami Somerset może wydawać się odległy od codziennych spraw, takich jak rachunki za energię czy cele klimatyczne.

A jednak to, co stanie się z tym jednym elementem, wpłynie na to, jak Wielka Brytania będzie wytwarzać niskoemisyjną energię elektryczną w latach 2030., 2040. i później.

Jeśli oba reaktory Hinkley Point C będą działać zgodnie z planem, mogą produkować dość energii, by zasilać miliony domów, przy bardzo niskich bezpośrednich emisjach CO₂. To ogranicza zależność od elektrowni gazowych, zmniejsza ekspozycję na wahania cen paliw i wspiera stabilność sieci obok wiatru i słońca.

Są ryzyka. Opóźnienia podnoszą koszty finansowania i nadwyrężają cierpliwość opinii publicznej. Złożone komponenty jądrowe wymagają długoterminowej opieki i rygorystycznego nadzoru. A branża wciąż mierzy się z pytaniami o gospodarkę odpadami i niedobory kompetencji.

Są też korzyści, które trudniej odtworzyć innymi źródłami energii: wysoka produkcja z niewielkiej powierzchni, stała generacja niezależnie od pogody oraz długi czas pracy elektrowni, który może obejmować kilka pokoleń.

Kilka kluczowych pojęć – wyjaśnionych

Dla czytelników mniej zaznajomionych z żargonem jądrowym kilka definicji pomoże zrozumieć, co naprawdę oznacza ta 500-tonowa dostawa:

• Reaktor wodny ciśnieniowy (PWR) – typ reaktora jądrowego, w którym woda pod bardzo wysokim ciśnieniem przenosi ciepło z rdzenia bez wrzenia. Następnie oddaje je do oddzielnego obiegu napędzającego turbinę.
  
• Zbiornik ciśnieniowy reaktora – grubościenny stalowy pojemnik w centrum elektrowni. Mieści zespoły paliwowe oraz pręty kontrolne sterujące reakcją.
  
• EPR – reaktor generacji III opracowany w Europie, o większej mocy i wzmocnionych systemach bezpieczeństwa w porównaniu z wieloma wcześniejszymi konstrukcjami.
  

Gdy w nadchodzących miesiącach nowo dostarczony zbiornik będzie centymetr po centymetrze ustawiany na miejscu w Hinkley Point C, widoczne emocje opadną. Na placu budowy jednak jego obecność zmienia wszystko: zamienia betonową skorupę w przyszłą elektrownię, która może działać jeszcze wtedy, gdy dzisiejsze dzieci w wieku szkolnym będą przechodzić na emeryturę.