Dlaczego turecki lider dronów nagle buduje reaktory jądrowe?

Baykar, turecka firma, która zamieniła tanie drony bojowe w narzędzie geopolityczne, chce teraz budować kompaktowe reaktory jądrowe – skok, który dla większości zachodnich gigantów zbrojeniowych wydawałby się nie do pomyślenia, ale dobrze wpisuje się w długoterminowe ambicje strategiczne Ankary.

Od dronów z pola walki do ambicji jądrowych

Przez ostatnią dekadę Baykar był synonimem Bayraktara TB2 – drona średniego pułapu i długiej długotrwałości lotu, który zmienił sposób, w jaki mniejsze państwa prowadzą wojny. Maszyna latała w Libii, Syrii, Ukrainie oraz podczas konfliktu o Górski Karabach, gdzie kampanie pełne nagrań uczyniły ją wirusowym symbolem wojny asymetrycznej.

Dziś Baykar jest największym tureckim eksporterem uzbrojenia, dostarczającym sprzęt do ponad 30 krajów. Analitycy oczekują, że przychody firmy w 2025 r. przekroczą 2,5 mld euro, gdy uwzględni się sprzedaż napędzanego odrzutowo drona bojowego Kızılelma oraz pionowzlotu Cezeri.

To czyni firmę ciężką wagą w systemach bezzałogowych. Teraz chce przenieść tę kulturę inżynieryjną do jednego z najbardziej wrażliwych sektorów na świecie: cywilnej energetyki jądrowej.

Baykar opracowuje mały reaktor modułowy o mocy 40 MW, chcąc sprzedawać kompaktową energię jądrową równie łatwo, jak niegdyś sprzedawał drony.

Projekt jądrowy potwierdzony na szczycie

Zmiana przestała być plotką na początku grudnia, gdy turecki minister energii Alparslan Bayraktar publicznie potwierdził, że Baykar buduje prototyp małego reaktora modułowego (SMR) o mocy 40 megawatów. Jednostka została zaprojektowana do zdecentralizowanej produkcji energii: mniejsza niż tradycyjna elektrownia, szybsza w montażu i łatwiejsza do instalacji w pobliżu zakładów przemysłowych lub w odległych obiektach.

Ankara wyznaczyła cel: do 2050 r. Turcja chce, by 10–15% energii elektrycznej pochodziło z atomu. Dotąd plan opierał się głównie na dużych, konwencjonalnych elektrowniach, w tym na budowanej przez Rosjan elektrowni Akkuyu na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Wejście Baykara sygnalizuje równoległą ścieżkę – rodzimą, modułową i potencjalnie eksportową.

Firma zbrojeniowa, która nie chce trzymać się swojej roli

Prezes Baykara, inżynier Selçuk Bayraktar, jest zarówno publiczną twarzą firmy, jak i zięciem prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana. Wielokrotnie przedstawiał technologię jako narzędzie suwerenności: mniej zagranicznych licencji, więcej własności intelektualnej rozwijanej w kraju oraz armie krajowych inżynierów.

Podczas przemówienia we wrześniu zadał bezpośrednie pytanie: jak Turcja może osiągnąć niezależne zdolności jądrowe? Odpowiedź – sugerował – leży w wyszkoleniu tysięcy specjalistów i budowie rodzimych platform, zamiast importowania reaktorów „pod klucz”.

Dla Baykara krok w stronę atomu oferuje też coś atrakcyjnego: podwójną tożsamość. Przestaje być wyłącznie firmą zbrojeniową, a staje się strategicznym graczem energetycznym, z potencjalnymi kontraktami nie tylko z ministerstwa obrony, lecz także od spółek energetycznych, grup górniczych i ciężkiego przemysłu.

Ta sama firma, która dostarcza drony na linie frontu, chce teraz zasilać fabryki, wyspy, a być może przyszłe bazy wojskowe kompaktowymi reaktorami.

Dlaczego drony i reaktory nie są tak odległe, jak się wydaje

Na pierwszy rzut oka przejście od bezzałogowych statków powietrznych do energii jądrowej brzmi jak przeskok od smartfonów do okrętów podwodnych. Jednak część kluczowych kompetencji faktycznie się pokrywa.

• Zwinna inżynieria: Baykar budował drony szybko, iterując projekty na podstawie realnych doświadczeń bojowych. SMR-y również sprzyjają modułowemu projektowaniu i szybkiemu montażowi.
• Oprogramowanie i sterowanie: Współczesne reaktory „żyją lub umierają” przez swoje systemy sterowania. Baykar już projektuje zaawansowane systemy sterowania lotem i oprogramowanie misji dla autonomicznych dronów.
• Miniaturyzacja: Upakowanie sensorów, łączności i uzbrojenia w zwarte płatowce przypomina wyzwanie „skurczenia” elektrowni do modułu wielkości hali fabrycznej.
• Integracja systemów: Drony łączą statek powietrzny, stacje naziemne, satelity i sieci danych. SMR-y muszą integrować turbiny, chłodzenie, warstwy bezpieczeństwa oraz przyłącza do sieci.

Nie oznacza to, że latające roboty i rdzenie jądrowe są wymienne. W energetyce jądrowej wyzwania regulacyjne, bezpieczeństwa i materiałowe są znacznie trudniejsze. Tłumaczy to jednak, dlaczego szybko działająca firma z sektora obronnego dostrzega szansę w branży, w której tradycyjni giganci atomowi często poruszają się wolno.

Tor – ukryta karta Anatolii

Jedna wskazówka dotycząca długiej gry Baykara znajduje się pod turecką ziemią. Kraj dysponuje jednymi z większych na świecie zasobów toru – alternatywnego paliwa jądrowego, które od dekad przyciąga entuzjastów, lecz rzadko bywa komercjalizowane.

Znaczące złoża leżą w prowincjach takich jak Eskişehir i Isparta. Niedawno turecka delegacja odwiedziła Copenhagen Atomics w Danii – firmę pracującą nad reaktorami na stopionych solach, które mogłyby działać częściowo na torze.

W połączeniu z technologią SMR takie zasoby mogłyby przekształcić Turcję z importera energii w niszowego dostawcę paliwa i technologii.

Kraj	Szacowane zasoby toru (tys. ton)	Komentarz
Indie	846	Duże złoża przybrzeżne; wieloletnia strategia B+R w obszarze toru.
Turcja	380	Kluczowe lokalizacje w środkowej i południowo-zachodniej Anatolii; postrzegane jako przyszła karta przetargowa.
Brazylia	632	Obszary bogate w monacyt; dotąd ograniczone zastosowanie przemysłowe.
Australia	595	Dobrze rozpoznane złoża i silny sektor wydobywczy.
Stany Zjednoczone	595	Rozproszone po stanach zachodnich; debata o wznowieniu wydobycia.

Reaktory torowe pozostają eksperymentalne, ale jeśli Turcja zdoła połączyć lokalne paliwo z krajowymi SMR-ami, Baykar zyskuje narrację atrakcyjną zarówno dla nacjonalistów, jak i inwestorów: bezpieczne dostawy, eksportowalna technologia i mniejsza zależność od innych.

Zatłoczony wyścig SMR o wysoką stawkę

Baykar wskakuje do jednego z najbardziej spornych wyścigów energetycznych stulecia. Dziesiątki firm z państw o ugruntowanej energetyce jądrowej oraz ambitnych nowych graczy stawia na to, że małe reaktory zastąpią elektrownie węglowe, zasilą odległe kopalnie i będą wspierać OZE, gdy ustaje wiatr.

Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej szacuje, że do 2040 r. SMR-y mogą stanowić 55–90 GW zainstalowanej mocy na świecie, w zależności od regulacji i finansowania. To wciąż ułamek globalnego zapotrzebowania, ale wystarczający, by przekształcić część sieci elektroenergetycznych.

Kraj	Firma / projekt	Moc (MW)	Technologia	Status
Turcja	Baykar	40	SMR, kompatybilny z torem	Prototyp w opracowaniu
Francja	NAAREA (XAMR)	≈30	Reaktor prędki wykorzystujący odpady jądrowe	Prototyp planowany na 2030 r.
Stany Zjednoczone	NuScale Power	77 na moduł	Reaktor wodny ciśnieniowy (PWR)	Projekt zatwierdzony przez regulatorów
Chiny	Linglong One	125	Kompaktowy PWR	W budowie
Wielka Brytania / Francja	Newcleo	≈30–50	Reaktor prędki chłodzony ołowiem	Etap przedindustrialny

Dla inwestorów atrakcyjność jest jasna: mniejsze jednostki obniżają koszty początkowe i mogą być wytwarzane w fabrykach zamiast budowane „na miarę” na miejscu. Dla rządów SMR-y obiecują dyspozycyjną, niskoemisyjną energię dla wysp, społeczności arktycznych, centrów danych, a nawet baz morskich.

Dlaczego Turcja widzi strategiczne okno

Rachunek Ankary za energię jest ogromny i w dużej mierze opiera się na imporcie gazu. Energetyka jądrowa daje możliwość ograniczenia tej zależności, ale duże elektrownie wiążą Turcję z zagranicznymi dostawcami na dekady. Krajowy czempion SMR mógłby natomiast zatrzymywać większą część wartości w kraju i generować przychody z eksportu.

Jest też aspekt obronny. Kompaktowe reaktory mogą zasilać odizolowane stacje radarowe, wojskowe wyspy lub zaawansowane stocznie. Dla państwa, które chce wzmacniać wpływy w regionie Morza Czarnego, Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie, posiadanie takiej technologii dodaje kolejną warstwę dźwigni.

Dla Turcji mini-reaktor Baykara to nie tylko projekt energetyczny; to projekt suwerenności, z wbudowanym potencjałem eksportowym.

Ryzyka, zabezpieczenia i czym właściwie są SMR-y

Małe reaktory modułowe to elektrownie jądrowe – tylko pomniejszone. Zamiast jednej gigantycznej jednostki powyżej 1000 MW dostarczają po kilkadziesiąt lub kilkaset megawatów każda. Ich komponenty projektuje się do produkcji fabrycznej, a następnie transportuje na miejsce docelowe w celu montażu.

Zwolennicy twierdzą, że zwiększają bezpieczeństwo, ponieważ wiele projektów umieszcza rdzeń pod ziemią, opiera się na pasywnym chłodzeniu i zawiera mniej paliwa na jednostkę. Krytycy odpowiadają, że duża flota małych jednostek może oznaczać więcej obiektów do ochrony i więcej wypalonego paliwa do zagospodarowania.

Każdy projekt Baykara będzie musiał przejść przez wymagający mur regulacji. Organy dozoru jądrowego będą analizować wszystko: od materiałów i technik spawania po odporność oprogramowania na cyberataki. Firma obronna przyzwyczajona do szybkich cykli zakupowych zmierzy się z zupełnie innym tempem licencjonowania w atomie.

Kolejną wrażliwą kwestią jest proliferacja. Choć SMR-y o mocy 40 MW są dalekie od reaktorów „wojskowej klasy”, nadal wiążą się z materiałami kontrolowanymi i know-how, które partnerzy zagraniczni będą chcieli monitorować – zwłaszcza jeśli Baykar będzie szukał klientów w niestabilnych regionach, gdzie działają już jego drony.

Jak mogłoby to wyglądać w praktyce

Jeśli prototyp Baykara osiągnie etap komercyjny, prawdopodobnymi klientami będą energochłonne parki przemysłowe, projekty wydobywcze lub duże miasta nadmorskie potrzebujące dodatkowej mocy podstawowej bez budowy ogromnych elektrowni. Jedna jednostka mogłaby zasilić średniej wielkości miasto, klaster fabryk albo energochłonne centrum danych.

Często przywoływany scenariusz to zastępowanie starzejących się elektrowni węglowych. Blok SMR można zbudować na tym samym przyłączu do sieci i przy wykorzystaniu tej samej infrastruktury chłodzenia, obniżając koszty i emisje bez zaczynania od zera.

Dla sojuszników Turcji – od Ukrainy po państwa Zatoki – turecki SMR mógłby być sprzedawany jako część pakietu: drony, systemy rozpoznania i niezawodne zasilanie baz lub infrastruktury strategicznej, wszystko od tego samego zaufanego dostawcy. Ta perspektywa sprawi, że zachodnie stolice będą obserwować jądrowy zwrot Baykara z mieszaniną ciekawości i niepokoju.