Irlandia rozpoczęła negocjacje z Francją w sprawie wojskowego radaru.

Teraz Dublin po cichu przygotowuje się do dużego skoku technologicznego.

Irlandzki rząd dał zielone światło od dawna dyskutowanemu programowi radarowemu i jako preferowanego partnera wybiera Francję - w ruchu, który może zmienić to, jak państwo obserwuje i broni swoje niebo oraz morza.

Irlandia chce zamknąć lukę w rozpoznaniu przestrzeni powietrznej

Irlandia od dawna w dużym stopniu polega na cywilnych danych kontroli ruchu lotniczego oraz współpracy z sąsiadami, aby wiedzieć, co przelatuje nad jej terytorium. To podejście działa w przypadku samolotów pasażerskich. Znacznie gorzej sprawdza się wobec statków powietrznych, które wyłączają transpondery - albo nigdy ich nie miały.

Nowy Wojskowy Program Radarowy ma to zmienić. Rada ministrów w Dublinie zatwierdziła wstępny dokument projektowy, dając zielone światło do formalnych rozmów międzyrządowych z Paryżem. Francję wybrano jako wiodącego partnera tego przedsięwzięcia.

Celem jest sieć dalekozasięgowych radarów pierwotnych, zdolna śledzić statki powietrzne nawet wtedy, gdy nie emitują żadnych współpracujących sygnałów.

Radar pierwotny - w przeciwieństwie do radarów wtórnych używanych w lotnictwie cywilnym - nie zależy od tego, czy samolot dobrowolnie odpowiada na zapytania „kim jestem?”. Po prostu wysyła fale radiowe i nasłuchuje ech, ujawniając obiekty, które mogą chcieć pozostać niewidoczne.

Trójczęściowy pakiet zdolności, a nie pojedynczy zakup

Irlandzcy urzędnicy opisują program jako zestaw zdolności, a nie jednorazowy zakup. Zamiast kupić jeden duży radar i na tym poprzestać, Dublin planuje zbudować bardziej warstwowy system.

Omawiane są trzy główne komponenty:

• dalekozasięgowy, naziemny radar dozorowania przestrzeni powietrznej
• naziemne systemy obrony powietrznej z funkcjami zwalczania dronów
• radar morski dla okrętów Irlandzkiej Służby Morskiej

Pakiet dałby Irlandii - która obecnie dysponuje skromnymi zasobami wojskowymi - znacznie silniejszy obraz tego, co dzieje się w jej przestrzeni powietrznej i wzdłuż wybrzeży. Wsparłby też szerszą modernizację Irlandzkich Sił Obronnych po latach krytyki dotyczącej niedofinansowania.

Politycznie jest to ruch w wrażliwej przestrzeni. Irlandia utrzymuje politykę neutralności wojskowej, ale rośnie presja, by lepiej chronić własne terytorium, kable podmorskie oraz kluczowe podejścia atlantyckie wykorzystywane przez państwa NATO i UE.

Francja oferuje „pod klucz” ścieżkę przez DGA

Po stronie francuskiej koordynacja będzie prowadzona przez Direction générale de l’armement (DGA) - wpływową agencję ds. pozyskiwania uzbrojenia. Ten wybór wiele mówi o tym, jak Dublin chce przeprowadzić tę umowę.

Irlandia szuka w dużej mierze rozwiązania „pod klucz”, unikając mozaiki niedopasowanych podsystemów od wielu dostawców.

Korzystając z DGA jako głównego koordynatora, Irlandia może oprzeć się na istniejącej francuskiej strukturze, przyzwyczajonej do zarządzania złożonymi programami obronnymi. Oczekuje się, że pakiet wyjdzie poza sam sprzęt i obejmie:

Element	Czego oczekuje Irlandia
Czujniki	Radary pierwotne do dozoru powietrznego oraz radary morskie
Integracja	Fuzja danych w jednolity Rozpoznany Obraz Sytuacji Powietrznej
Szkolenie	Instruktaż dla operatorów, personelu utrzymania i dowódców
Wsparcie	Długoterminowa pomoc techniczna i modernizacje
Utrzymanie	Utrzymanie systemów w gotowości przez cały cykl życia

W praktyce oznacza to, że Dublin nie kupuje tylko radaru; kupuje pełny system - od instalacji, przez szkolenie, po wsparcie w całym cyklu życia. Taki model może ograniczać konkurencyjne przetargi, ale zmniejsza ryzyko niekompatybilnych komponentów, które nie potrafią ze sobą współpracować.

Budżet i harmonogram: presja przed 2026 rokiem

Ostateczny koszt nie jest jeszcze ustalony, ale wstępne szacunki oscylują wokół 500 mln euro. Dla irlandzkiego budżetu obronnego to znaczące zobowiązanie. Sygnał, że rząd traktuje dozór powietrzny i morski jako priorytet strategiczny, a nie „mile widziany dodatek”.

Harmonogram jest napięty. Irlandia ma objąć rotacyjną prezydencję w Radzie Unii Europejskiej od lipca 2026 r. Do tego czasu Dublin chce mieć wdrożoną przynajmniej początkową warstwę naziemnej obrony powietrznej - szczególnie ukierunkowaną na zwalczanie dronów.

Pierwszych zdolności antydronowych oczekuje się w ramach odrębnego, ale ściśle powiązanego kontraktu, który ma być bliski podpisania.

Szerszy program radarowy ma zacząć być wdrażany w 2026 r., a pełna dostawa jest obecnie planowana na koniec 2028 r. Daje to mniej więcej dwuletnie okno między pierwszym wdrożeniem a pełną gotowością operacyjną - tempo szybkie jak na kraj z ograniczoną istniejącą infrastrukturą.

Dlaczego systemy antydronowe są tak ważne

Bezzałogowe systemy powietrzne zmieniły sposób, w jaki małe państwa myślą o bezpieczeństwie. Drony dostępne „z półki” mogą służyć do przemytu, szpiegostwa, a nawet do sondowania infrastruktury krytycznej. Bardziej zaawansowane drony wojskowe mogą obserwować kable podmorskie lub platformy energetyczne daleko od brzegu.

Dla Irlandii - której gospodarka w dużej mierze opiera się na centrach danych, transatlantyckich kablach internetowych i zasobach offshore - zdolność wykrywania i przeciwdziałania dronom ma znaczenie zarówno w czasie pokoju, jak i kryzysu.

Naziemna obrona powietrzna z dedykowaną warstwą antydronową zazwyczaj łączy czujniki i środki oddziaływania. Czujniki wykrywają, klasyfikują i śledzą drony; środki oddziaływania mogą je zagłuszać, przechwytywać albo - w niektórych przypadkach - fizycznie niszczyć.

Od martwych stref do rozpoznanego obrazu sytuacji powietrznej

Kluczowym rezultatem nowego systemu jest to, co wojska nazywają Recognised Air Picture (RAP) - rozpoznanym obrazem sytuacji powietrznej. To w istocie „żywa mapa” wszystkiego, co porusza się w przestrzeni powietrznej nad i wokół danego terytorium, budowana z mieszanki danych radarowych, planów lotów, informacji wywiadowczych i zewnętrznych źródeł.

Obecnie Irlandia polega głównie na cywilnym dozorze ruchu lotniczego oraz na informacjach udostępnianych przez sąsiadów, takich jak Wielka Brytania. To działa dobrze, gdy wszyscy przestrzegają zasad. Znacznie gorzej sprawdza się w przypadku wojskowych odrzutowców lecących „w ciszy”, bombowców strategicznych czy niezidentyfikowanych statków powietrznych badających obronę.

Krajowy Rozpoznany Obraz Sytuacji Powietrznej da irlandzkim władzom niezależne dane przy ocenie incydentów w ich przestrzeni powietrznej i na podejściach atlantyckich.

Ta niezależność ma znaczenie dla podejmowania decyzji. Zmienia też tempo reakcji Irlandzkich Sił Obronnych, ponieważ nie zawsze będą musiały czekać, aż zagraniczni partnerzy potwierdzą, co się dzieje.

Francuski przemysł w centrum uwagi

Choć szczegóły docelowego kontraktu pozostają do negocjacji, francuska grupa obronna Thales jest w dobrej pozycji. Firma dostarcza już radary dozorowania powietrznego, systemy przybrzeżne i sensory okrętowe wielu europejskim odbiorcom, a fotografia przypisana Thalesowi była używana we wczesnej komunikacji wokół projektu.

Każde końcowe porozumienie prawdopodobnie obejmie także pakiety prac dla irlandzkiego przemysłu - od przygotowania lokalizacji i instalacji, po długoterminowe utrzymanie i być może integrację oprogramowania. Taki zwrot przemysłowy może łagodzić polityczne obawy związane z wydawaniem dużych sum za granicą.

Co to oznacza dla irlandzkiej neutralności i UE

Ten krok nie włącza Irlandii do sojuszu wojskowego, ale pogłębia jej praktyczną integrację z europejskimi strukturami obronnymi. Lepsze pokrycie radarowe nad Północnym Atlantykiem przynosi korzyści zarówno UE, jak i członkom NATO, ponieważ wiele strategicznych tras przebiega blisko lub nad przestrzenią powietrzną kontrolowaną przez Irlandię.

Silniejszy irlandzki obraz radarowy może też zasilać wspólne europejskie sieci dozoru. W przyszłości mogłoby to wspierać skoordynowane reakcje na naruszenia przestrzeni powietrznej, nietypową aktywność w pobliżu infrastruktury podmorskiej lub kryzysy dotyczące samolotów cywilnych.

Neutralność w tym ujęciu staje się mniej kwestią trzymania się z dala od sojuszy, a bardziej utrzymaniem autonomicznej zdolności do monitorowania i ochrony terytorium państwa, przy jednoczesnej współpracy z partnerami.

Kluczowe pojęcia i scenariusze, które warto obserwować

Kilka terminów technicznych i politycznych będzie kształtować przebieg tego programu:

• Radar pierwotny: wykrywa obiekty, odbijając od nich fale radiowe, niezależnie od jakiegokolwiek sygnału z celu.
• Radar wtórny / transponder: standard w lotnictwie cywilnym; statek powietrzny odpowiada na zapytania identyfikacyjne. Jeśli transponder jest wyłączony, sam radar wtórny może „zgubić” samolot.
• LAD (systemy antydronowe): połączenie czujników, zagłuszarek i czasem środków kinetycznych używanych przeciw dronom różnej wielkości.
• Podejście „pod klucz”: niemal kompletny pakiet od jednego wiodącego partnera, zmniejszający ryzyko integracji, ale koncentrujący odpowiedzialność.

W scenariuszu kryzysowym - na przykład gdy niezidentyfikowany samolot z wyłączonym transponderem zbliża się do irlandzkiej przestrzeni powietrznej - nowy system pozwoliłby władzom Irlandii śledzić obiekt z dużo większej odległości. Mogłyby one porównać dane z lotnictwem cywilnym i partnerami oraz zdecydować, czy poderwać samoloty, powiadomić sąsiadów, czy potraktować zdarzenie jako niegroźną anomalię.

Na morzu modernizacja radarów okrętowych wyostrzyłaby dozór wokół morskich farm wiatrowych, łowisk i kluczowych szlaków żeglugowych. Ma to znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa na morzu, jak i ochrony podwodnej infrastruktury przesyłającej dane i energię.

Istnieją też ryzyka. Duże programy obronne mogą się opóźniać i drożeć. Oparcie się na jednym głównym partnerze może tworzyć zależność w zakresie przyszłych modernizacji. W Irlandii toczy się również debata polityczna o tym, jak daleko państwo powinno wchodzić w bardziej zaawansowane zdolności wojskowe.

Korzyści są jednak wymierne: wyraźniejszy obraz nieba i morza, lepsza ochrona przed dronami i działaniami w „szarej strefie” oraz bardziej wiarygodny wkład w europejskie dyskusje o bezpieczeństwie. Dla państwa, któremu często zarzucano strategiczne martwe pola, Wojskowy Program Radarowy oznacza istotną zmianę w tym, jak Irlandia postrzega własną odpowiedzialność za obronę.