Niemiecki Eurofighter otrzymał ulepszenie AI Cirra od firmy Helsing.

Za kulisami inżynierowie, programiści i piloci przekształcają niemieckiego Eurofightera w coś więcej niż szybki myśliwiec przechwytujący: w inteligentną platformę walki elektronicznej opartą na sztucznej inteligencji, zaprojektowaną tak, by przenikać przez gęstą obronę przeciwlotniczą i ją wyłączać.

Niemiecki Eurofighter zmienia się w elektronicznego łowcę

Niemcy podpisały kontrakt wart kilkaset milionów euro z Helsing - szybko rosnącą europejską firmą zbrojeniową zajmującą się AI - oraz z Saab Germany.

Umowa wyposaża Eurofightery Luftwaffe w nowy system walki elektronicznej (EW), który łączy zestaw czujników Arexis firmy Saab z oprogramowaniem Cirra firmy Helsing.

Cel: dać Eurofighterowi „mózg” i sensory pozwalające wdzierać się do nowoczesnych „baniek” obrony przeciwlotniczej i oślepiać ich radary.

Takie „bańki” buduje się warstwowo z radarów i naziemnych zestawów rakiet przeciwlotniczych. Mają wykrywać, śledzić i zestrzeliwać samoloty na długo przed tym, zanim dotrą do celu.

Przez dekady zachodnie siły powietrzne polegały na wyspecjalizowanych samolotach, takich jak Tornado ECR, aby „wybijać dziury” w tych systemach obrony.

Niemcy chcą teraz, by około 2030 roku tę misję przejął Eurofighter EK - wariant walki elektronicznej.

Cirra: AI przeciw radarom zmieniającym „kształt”

Oprogramowanie Cirra znajduje się w centrum tej transformacji.

Współczesne radary nie skanują nieba w przewidywalnych wzorcach. Są sterowane programowo i potrafią w kilka sekund zmienić częstotliwość, przebieg fali (waveform) oraz zachowanie.

Tradycyjne biblioteki zagrożeń - w praktyce duże bazy danych znanych sygnatur radarowych i taktyk - mają problem, by nadążyć za tą ciągłą ewolucją.

Cirra wykorzystuje uczenie głębokie do identyfikowania nieznanych emiterów, ustalania, jak działają, oraz wnioskowania w czasie rzeczywistym, co próbują zrobić.

Zamiast czekać, aż analitycy na ziemi oznaczą każdy nowy radar, Cirra uruchamia algorytmy bezpośrednio na pokładzie samolotu na dedykowanym sprzęcie obliczeniowym.

Lokalne przetwarzanie zmniejsza opóźnienia. System analizuje napływające sygnały w trakcie misji i może wspierać załogę sugestiami lub zautomatyzowanymi działaniami.

Jak „mózg” AI jest wpięty w samolot

Łańcuch przetwarzania ma budowę modułową, co oznacza, że może zostać zintegrowany z różnymi zestawami rozpoznania i ataku elektronicznego, nie tylko z eurofighterowym.

• Sensory Arexis wykrywają i charakteryzują sygnały elektromagnetyczne
• Cirra analizuje te sygnały z użyciem modeli uczenia głębokiego
• System proponuje strategie zakłócania lub taktyki oszustwa/decepcji
• Dane z misji są następnie przekazywane do segmentu naziemnego

Na ziemi dedykowany system porządkuje dane, aktualizuje biblioteki zagrożeń i automatyzuje cykl doskonalenia modeli AI.

Powstaje pętla: każda misja pomaga uczynić algorytmy i bazy danych mądrzejszymi przed następnym lotem.

Od Tornado ECR do Eurofightera EK

Koncepcja Eurofightera EK ma przejąć rolę SEAD (Suppression of Enemy Air Defences - tłumienie obrony przeciwlotniczej przeciwnika) od starzejącej się niemieckiej floty Tornado ECR.

Misje SEAD należą do najbardziej niebezpiecznych. Samoloty muszą podejść na tyle blisko, by sprowokować wrogie radary do włączenia się, a następnie namierzyć te radary, zanim zostaną odpalone pociski.

Samolot	Główna rola	Harmonogram
Tornado ECR	Starsza platforma SEAD	W służbie od lat 90., planowane wycofanie około 2030 r.
Eurofighter EK	Nowa platforma SEAD / walki elektronicznej	Planowane zastąpienie Tornado ECR w nadchodzącej dekadzie

Cirra jest opisywana jako „rdzeń programowy” przyszłego wariantu EK.

Zamiast opierać się wyłącznie na wcześniej załadowanych danych, samolot będzie w stanie interpretować nieznane radary „w locie” i wybierać mądrzejsze sposoby unikania ich lub zakłócania.

Latające laboratorium, by przyspieszyć rozwój

Helsing nie dostarcza wyłącznie kodu. Firma kupiła niemieckiego producenta samolotów Grob Aircraft, których maszyny są wykorzystywane jako latające platformy testowe.

Mając własną platformę testową, Helsing może sprawdzać Cirrę w realnej przestrzeni powietrznej, przy rzeczywistych emisjach, zamiast ograniczać się do symulacji.

Posiadanie dedykowanego samolotu testowego pozwala na szybsze cykle: kodowanie, lot, pomiar, korekta i ponowny lot.

Skraca to dystans między algorytmem-prototypem a standardem operacyjnym, któremu siły powietrzne mogą zaufać w walce.

Strategiczny zakład o europejską suwerenność

Poza historią technologiczną kryje się polityczna.

Rządy europejskie stają się ostrożniejsze w poleganiu na dostawcach spoza Europy w przypadku kluczowych narzędzi walki elektronicznej i technologii AI.

Połączenie Eurofighter–Cirra–Arexis sygnalizuje dążenie do zbudowania suwerennego łańcucha: od sprzętu lotniczego po algorytmy przetwarzania danych.

W nowoczesnej walce parametry fizyczne mają mniejsze znaczenie, jeśli oprogramowanie nie nadąża za aktualizacjami przeciwnika.

Przewaga coraz częściej zależy od tego, kto potrafi szybciej się uczyć, adaptować i wdrażać aktualizacje oprogramowania niż przeciwnik.

Helsing pozycjonuje się jako europejska odpowiedź na to wyzwanie, koncentrując się konkretnie na obronności, a nie na cywilnej AI.

Co Cirra faktycznie robi podczas misji

W typowej misji Eurofighter wyposażony w EW może zbliżać się do wrogiej przestrzeni powietrznej chronionej przez dalekiego zasięgu zestawy rakiet przeciwlotniczych.

Radary zaczynają emitować sygnały w poszukiwaniu samolotu. Sensory Arexis przechwytują te emisje i przekazują je do Cirry.

Jeśli sygnały pasują do znanych radarów, system może natychmiast zaproponować sprawdzone profile zakłócania.

Jeśli coś wygląda nieznajomo, algorytmy uczenia głębokiego Cirry klasyfikują nowy emiter, porównując go z wzorcami z poprzednich misji i symulacji.

AI ocenia, czy jest to radar dozorowania, radar śledzący czy radar naprowadzania pocisków, oraz jaki poziom zagrożenia stanowi.

Następnie może zasugerować manewry unikowe, konkretne techniki zakłócania lub taktyki użycia wabików (decoy), zależnie od zasad misji i preferencji pilota.

Korzyści i ryzyka AI w kokpicie

Wykorzystanie AI na samolotach bojowych daje wyraźne korzyści, ale rodzi też pytania.

• Szybsze czasy reakcji na szybko zmieniające się zagrożenia
• Mniejsze obciążenie pilota i operatora w środowiskach o dużym nasyceniu sygnałami
• Lepsze wykorzystanie rzadkich danych z misji do trenowania algorytmów
• Potencjalna zależność od złożonych modeli, które trudno w pełni audytować

Siły powietrzne będą potrzebowały silnych zabezpieczeń, aby zachować kontrolę człowieka nad decyzjami o skutkach śmiertelnych, jednocześnie pozwalając AI zajmować się rozpoznawaniem wzorców i analizą sygnałów.

Kluczowe terminy stojące za technologią

Niektóre określenia używane w tym programie są techniczne, ale warto je wyjaśnić:

Walka elektroniczna (EW): wykorzystanie widma elektromagnetycznego do wykrywania, zakłócania lub oszukiwania systemów przeciwnika oraz ochrony własnych. Obejmuje nasłuch (wsparcie elektroniczne) i atak (atak elektroniczny).

SEAD (Suppression of Enemy Air Defences): misje ukierunkowane na neutralizowanie lub degradację radarów i naziemnych zestawów rakiet przeciwlotniczych, aby inne statki powietrzne mogły działać z mniejszym ryzykiem.

Uczenie głębokie (deep learning): forma uczenia maszynowego wykorzystująca wielowarstwowe sieci neuronowe do wykrywania złożonych wzorców w danych, np. przebiegów fal radarowych zmieniających się w czasie.

Co to może oznaczać na przyszłych polach walki

Jeśli systemy takie jak Cirra działają zgodnie z zapowiedziami, wojna powietrzna może przesunąć się w stronę ciągłego wyścigu oprogramowania.

Radary będą szybko dostosowywać zachowanie, by unikać zakłócania. Systemy AI odpowiedzą nowymi „kontr-wzorcami”, czasem w trakcie tej samej operacji.

W scenariuszu, w którym dwie zaawansowane potęgi używają EW wspieranego przez AI, przewagę może uzyskać strona z szybszą pętlą uczenia i lepszą dyscypliną danych - bez konieczności wprowadzania zupełnie nowych konstrukcji samolotów.

Dla Niemiec i ich partnerów przekształcenie Eurofightera w elektronicznego łowcę z AI Cirra od Helsing to krok w tym kierunku: mniej o budowie całkiem nowego samolotu, bardziej o nauczeniu istniejącego, by myślał szybciej w głośnym, wrogim niebie.