Po raz pierwszy amerykańska straż przybrzeżna ściga uciekający rosyjski tankowiec z ropą (zaktualizowano).

Co zaczęło się jako rutynowa misja egzekwowania sankcji, przerodziło się w jedną z najbardziej dramatycznych morskich konfrontacji między interesami USA i Rosji od czasów zimnej wojny - z amerykańskim kutrem Straży Przybrzeżnej uchwyconym na nagraniu, gdy pędzi równolegle do objętego sankcjami tankowca pod rosyjską banderą.

„Cieniowy” tankowiec, który odmówił zatrzymania

Dramat koncentruje się wokół przewoźnika ropy naftowej Marinera - tankowca pod rosyjską banderą, który do niedawna pływał jako Bella‑1. Jednostka należy do tzw. „floty cieni”, przewożącej ropę dla Rosji, Iranu i Wenezueli poza oficjalnymi kanałami, z ominięciem zachodnich sankcji.

Według urzędników USA Straż Przybrzeżna próbowała wejść na pokład Marinery 20 grudnia na Atlantyku. Statek - rzekomo pusty i zmierzający do Wenezueli, choć ostatecznie do portu nie dotarł - odmówił inspekcji, gdy amerykański personel się zbliżył.

Odmowa poddania się standardowej kontroli sankcyjnej zamieniła nieznany tankowiec w geopolityczny punkt zapalny obserwowany od Waszyngtonu po Moskwę.

Po nieudanej próbie wejścia na pokład Marinera zmieniła kurs i skierowała się na północny wschód, w głąb północnego Atlantyku, dryfując w rejon między Islandią a Szkocją. To tam pojawiło się pierwsze nagranie w rosyjskim medium państwowym RT, pokazujące duży amerykański kuter Straży Przybrzeżnej, który przebija się przez wzburzone morze niemal równolegle do tankowca.

Materiał stanowi pierwsze publiczne wizualne potwierdzenie, że amerykańska jednostka ściga na gorąco tankowiec pod rosyjską banderą, oskarżany o obchodzenie sankcji.

Okręt typu Legend na czele pościgu

Ścigająca jednostka wygląda na kuter klasy Legend (National Security Cutter) - największą i najbardziej zdolną jednostkę nawodną Straży Przybrzeżnej USA. Przy długości 418 stóp (ok. 127 m) statki te zaprojektowano dokładnie do takich działań: dalekozasięgowych przechwyceń z dala od amerykańskich wybrzeży.

Kutry typu Legend mogą działać długo na morzu, przenosić śmigłowce i drony oraz mają zasięg pozwalający patrolować całe baseny oceaniczne. Zwykle operują z mieszanką środków lotniczych, takich jak:

• śmigłowce ratownicze MH‑65 Dolphin
• śmigłowce MH‑60 Jayhawk skonfigurowane do działań policyjnych
• drony pionowego startu, np. V‑BAT firmy Shield AI, zastępujące starsze systemy ScanEagle

Opublikowane dotąd nagranie nie pokazuje wyraźnie statków powietrznych operujących z pokładu lotniczego kutra, ale ta klasa jest do tego przystosowana. Pod względem uzbrojenia kutry typu Legend są jak na jednostki Straży Przybrzeżnej mocno uzbrojone:

System uzbrojenia	Rola
armata Mk 110 kal. 57 mm	główna armata pokładowa do celów nawodnych i strzałów ostrzegawczych
Phalanx 20 mm CIWS	obrona bezpośrednia przed pociskami i statkami powietrznymi
wabik MK 53 Nulka	elektroniczny wabik odciągający nadlatujące pociski
karabiny maszynowe M2 kal. .50	obrona przed małymi łodziami i siła ognia na krótkim dystansie

Mimo tej siły ognia Stany Zjednoczone traktowały dotąd Marinerę jako cel egzekwowania prawa, a nie wojskowy. Celem było zajęcie statku na podstawie sankcji, nie jego zatopienie.

Dlaczego Marinera ma tak duże znaczenie

Na pierwszy rzut oka tankowiec jest zwyczajny: duży komercyjny kadłub, bez ładunku, przedzierający się przez szare fale. Niezwykłe jest jego miejsce w szerszej grze w kotka i myszkę wokół sankcji na ropę.

Zachodnie rządy zaostrzyły ograniczenia dotyczące rosyjskiego eksportu ropy po inwazji na Ukrainę. Aby utrzymać przepływ pieniędzy, Moskwa i jej partnerzy oparli się na nieprzejrzystych sieciach żeglugowych, starszych jednostkach i taktykach zmiany bandery w „przyjaznych” rejestrach. Tankowce tej „floty cieni” rutynowo wyłączają transpondery, fałszują dokumenty lub dokonują przeładunków statek‑statek na odległych wodach.

Ścigając Marinerę w biały dzień, Waszyngton sygnalizuje, że nawet odległe „widmowe” tankowce są teraz uznawane za dopuszczalne cele bezpośredniego przechwycenia.

To wydarzenie jest również testem, jak daleko USA są gotowe sięgać. W odległości ok. 4000 km od amerykańskiej linii brzegowej Marinera znajduje się daleko poza jakimikolwiek wodami terytorialnymi czy wyłączną strefą ekonomiczną. Egzekwowanie prawa w takim miejscu opiera się wyłącznie na reżimie sankcyjnym, zgodzie państwa bandery i współpracy międzynarodowej.

Wspomnienia operacji Skipper

To nie pierwszy raz, gdy siły USA działały agresywnie wobec objętej sankcjami żeglugi naftowej. W grudniu amerykańskie służby i personel wojskowy przejęły inny tankowiec powiązany z Rosją - M/T Skipper - w pobliżu Wenezueli.

Ta operacja była znacznie bardziej „twarda”. Zespoły abordażowe zjeżdżały na linach ze śmigłowca MH‑60 Seahawk US Navy, operującego z nuklearnego lotniskowca USS Gerald R. Ford. Użycie superlotniskowca podkreśliło, że egzekwowanie sankcji może przenikać się z operacjami marynarki wojennej wysokiego szczebla, gdy Waszyngton chce zademonstrować siłę.

Sprawa Marinery zdaje się zmierzać w podobnym kierunku - z rosnącą liczbą zaangażowanych statków powietrznych, sił specjalnych i wojsk sojuszniczych.

Myśliwce RAF, amerykańskie samoloty rozpoznawcze i rosnąca armada w powietrzu

Podczas gdy kuter śledzi Marinerę na poziomie morza, niebo nad północnym Atlantykiem stało się zauważalnie bardziej ruchliwe.

Dane z monitoringu lotów wskazywały na patrole myśliwców Typhoon Królewskich Sił Powietrznych, wspieranych przez powietrzne tankowce KC‑2 Voyager, w pobliżu ostatniej zgłoszonej pozycji tankowca. Te samoloty dodają zdolność szybkiej reakcji w razie eskalacji lub pojawienia się niezidentyfikowanych maszyn w rejonie.

Dołączają one do zestawu platform obserwacyjnych już śledzących ruchy statku:

• samoloty patrolu morskiego P‑8 Poseidon US Navy, wyspecjalizowane w śledzeniu statków i okrętów podwodnych
• samoloty C‑295W Irish Air Corps, zapewniające rozpoznanie i patrol morski
• co najmniej jeden wysokościowy samolot szpiegowski U‑2 „Dragon Lady” US Air Force, tymczasowo bazujący w RAF Fairford

Równolegle amerykańskie transportowce C‑17 Globemaster III w ostatnim czasie przyleciały do Wielkiej Brytanii z Fort Campbell w Kentucky - bazy elitarnego 160. Pułku Lotnictwa Operacji Specjalnych (SOAR), znanego jako Night Stalkers. Obserwatorzy uważają, że transporty mogły dostarczyć mocno zmodyfikowane śmigłowce MH‑47 Chinook i MH‑60 Black Hawk, przystosowane do dalekich desantów i rajdów morskich.

Na brytyjskich bazach, takich jak RAF Mildenhall, pojawiły się również dodatkowe amerykańskie statki powietrzne powiązane z operacjami specjalnymi i rozpoznaniem, w tym niejednoznacznie opisywany CASA CN‑235 oraz latające baterie AC‑130J Ghostrider. Choć takie przemieszczenia mogą wspierać inne misje, ich zbieżność czasowa podsyciła spekulacje, że Waszyngton buduje skalowalny pakiet sił gotowy do złożonej operacji abordażowej.

Ten wzorzec wygląda mniej jak rutynowa rotacja, a bardziej jak zestaw opcji rozpisanych dla prezydenta USA - od prostego wejścia na pokład po pełne, bronione przejęcie na morzu.

Reakcja Rosji i rozmowy o bałtyckiej eskorcie

Moskwa szybko przedstawiła pościg jako nękanie cywilnej jednostki. Rosyjskie MSZ oświadczyło, że monitoruje „nienormalną” sytuację, oskarżając USA i NATO o nieproporcjonalne zainteresowanie spokojnym tankowcem płynącym pod rosyjską banderą na wodach międzynarodowych.

Rosyjscy urzędnicy powoływali się na zasadę wolności żeglugi, argumentując, że zachodnie rządy często bronią otwartych mórz, a teraz wywierają presję na statek oddalony o tysiące kilometrów od wybrzeży USA.

Rosyjscy blogerzy wojskowi dorzucili własną narrację, sugerując, że Marinera może próbować dotrzeć na Morze Bałtyckie. W takim scenariuszu - twierdzą - okręty rosyjskiej marynarki mogłyby wyjść na spotkanie i eskortować tankowiec na wodach europejskich, potencjalnie wymuszając bezpośrednią konfrontację z jednostkami NATO, jeśli USA lub Wielka Brytania spróbowałyby wejść na pokład jako pierwsze.

Uwagę zwrócili też urzędnicy wenezuelscy. Wcześniejsze doniesienia wskazywały na dyskusje w Caracas o umieszczaniu na tankowcach uzbrojonego personelu przebranym za cywilów, a także przenośnych systemów obrony przeciwlotniczej z czasów ZSRR. Ta możliwość - nawet jeśli niepotwierdzona w przypadku Marinery - pomaga wyjaśnić, dlaczego Waszyngton najwyraźniej chce złożyć większe, lepiej chronione siły do przeprowadzenia abordażu.

Aktualizacja: wejście na pokład i rosyjska eskorta morska

Gdy impas się przeciągał, USA podjęły zdecydowane działania. Na początku stycznia siły amerykańskie weszły na pokład Marinery i zabezpieczyły jednostkę, kończąc pościg na morzu i przenosząc spór na salę sądową oraz kanały dyplomatyczne.

Wcześniej Rosja miała - według amerykańskich mediów - wysłać okręt podwodny i inne jednostki, aby połączyć się z tankowcem. Obecność rosyjskiej eskorty podwodnej i nawodnej pokazuje, jak egzekwowanie sankcji może przecinać się z klasyczną projekcją siły morskiej, wciągając okręty podwodne prowadzące rozpoznanie i liniowe okręty wojenne w spór, który zaczął się jak konflikt „celno‑administracyjny”.

To, co zaczęło się od nieudanej próby wejścia na pokład, przekształciło się w podręcznikowy przykład tego, jak egzekwowanie sankcji gospodarczych może rozlać się na wielodomenowe operacje wojskowe.

Co naprawdę oznacza „wejście na pokład i zajęcie”

Termin „boarding” (wejście na pokład) w tym kontekście oznacza znacznie więcej niż kilku funkcjonariuszy wspinających się po drabinie. Przejęcie statku objętego sankcjami zwykle obejmuje kroki prawne, taktyczne i dyplomatyczne, koordynowane z wyprzedzeniem.

W dniu operacji zespół abordażowy może składać się ze specjalistów egzekwowania prawa Straży Przybrzeżnej, marynarzy US Navy, a czasem śledczych FBI lub Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Podchodzą do jednostki małymi łodziami wodowanymi z kutra albo zjeżdżają na linach ze śmigłowców zawisających nad pokładem. Po wejściu zabezpieczają mostek, maszynownię i pomieszczenia załogi, sprawdzają obecność broni oraz gromadzą dokumenty dotyczące własności i ładunku.

Jeśli statek ma zostać zajęty, kontrolę przejmuje nowa załoga - czasem z udziałem wykonawców pracujących dla rządu USA. Następnie jednostkę doprowadza się do portu gotowego ją przyjąć, gdzie sąd może orzec o zajęciu na podstawie prawa sankcyjnego. Ten ostatni etap, często pomijany, bywa skomplikowany i politycznie wrażliwy.

Ryzyka i możliwe scenariusze na przyszłość

Epizod z Marinerą uwypukla kilka ryzyk, które rządy i armatorzy będą teraz brać pod uwagę.

• Ryzyko błędnej kalkulacji: napięta próba wejścia na pokład w pobliżu rosyjskich jednostek morskich lub na zatłoczonych wodach europejskich może doprowadzić do oddania strzałów albo agresywnych manewrów, nawet jeśli żadna ze stron nie chce starcia.
• Uzbrojone „cywilne” załogi: tankowce przewożące ukryte zespoły ochrony lub pociski przenośne odpalane z ramienia znacząco zwiększają zagrożenie dla śmigłowców i łodzi używanych do abordażu.
• „Pełzanie” sankcji: jeśli takie przejęcia staną się rutyną, neutralne firmy żeglugowe mogą obawiać się omyłkowego namierzenia lub wciągnięcia w postępowania wyjaśniające.
• Kontruderzenie prawne: Rosja i jej partnerzy prawdopodobnie będą kwestionować legalność dalekozasięgowych przechwyceń w sądach międzynarodowych i organizacjach morskich.

Dla czytelników warto doprecyzować dwa pojęcia. „Flota cieni” oznacza tankowce należące do nieprzejrzystych struktur offshore - często starsze, słabiej ubezpieczone i działające przy ograniczonym nadzorze. „Interdiction” (przechwycenie) to działanie polegające na zatrzymaniu i skontrolowaniu, skierowaniu do innego portu albo zajęciu jednostki podejrzewanej o łamanie prawa lub sankcji. Oba te pojęcia stały się kluczowe dla tego, jak presja ekonomiczna jest wywierana na morzu.

Patrząc w przyszłość, analitycy spodziewają się podobnych impasów wraz z dalszym zacieśnianiem sankcji i utrzymującym się ruchem na szlakach morskich. Bardziej zatłoczony Atlantyk - usiany samolotami rozpoznawczymi, dronami i jednostkami zdolnymi do wsparcia sił specjalnych - zwiększa ryzyko przypadkowych incydentów: błędnie odczytanego echa radarowego, złej komunikacji radiowej, śmigłowca zmuszonego do awaryjnego wodowania na wzburzonym morzu podczas próby abordażu.

Jednocześnie udane operacje, takie jak zajęcie Marinery, dają Waszyngtonowi gotowy szablon działania. Łącząc kuter Straży Przybrzeżnej, sojuszniczą osłonę powietrzną i szybkie wzmocnienia z baz w Wielkiej Brytanii, USA mogą sięgać na odległe oceany i fizycznie przejmować kadłuby, które utrzymują przepływ ropy objętej sankcjami. To, czy to narzędzie będzie stosowane rzadko czy często, ukształtuje kolejny rozdział egzekwowania sankcji na morzu.