USA buduje nowoczesny czołg o wadze 63 ton, który wykorzystuje doświadczenia z ostatnich wojen i zastąpi nieudany M1A2 SEPv4.

Stany Zjednoczone uznały, że ich ikoniczny Abrams potrzebuje czegoś więcej niż kolejnej modernizacji. Chcą nowej, „mądrzejszej” 63‑tonowej bestii - zaprojektowanej od podstaw na epokę amunicji krążącej, celowania wspieranego przez AI i elektroniki pożerającej energię.

Pośpiech, by zastąpić modernizację bez przyszłości

M1 Abrams jest trzonem amerykańskich wojsk pancernych od początku lat 80., rozwijając się warstwa po warstwie dzięki kolejnym pakietom ulepszeń. Ostatni planowany krok, M1A2 SEPv4, miał być wersją ostateczną. Zamiast tego armia USA po cichu uśmierciła go w 2023 roku.

Starsza kadra uznała, że dokładanie kolejnego wyposażenia do czołgu ważącego niemal 73 tony doszło do granicy sensu. Dodawanie sensorów, pancerza i elektroniki tylko zwiększało masę oraz obciążenia logistyczne, nie rozwiązując kluczowej słabości obnażonej na Ukrainie: wielkie metalowe „pudełka” są łatwym łupem, gdy niebo jest pełne taniej, naprowadzanej broni.

Droga SEPv4 dobiegła końca: USA przechodzą od drobnych poprawek do radykalnie przeprojektowanego Abramsa, nazwanego M1E3.

Litera „E” w M1E3 oznacza engineering change proposal (propozycję zmiany inżynieryjnej), ale w praktyce chodzi o niemal nowy czołg, zbudowany wokół wniosków z Ukrainy, Bliskiego Wschodu oraz potencjalnych starć z zaawansowanymi technologicznie armiami.

Oczekuje się, że cztery prototypy M1E3 trafią do jednostek operacyjnych już w 2026 roku, skracając pierwotne harmonogramy o ponad cztery lata. To przyspieszenie dużo mówi o poczuciu pilności.

Czego Ukraina nauczyła Pentagon o czołgach

Dla zachodnich planistów Ukraina stała się brutalnym testem współczesnej wojny lądowej. Nagrania czołgów niszczonych przez drony FPV i pociski uderzające od góry są odtwarzane w kółko w Pentagonie i w General Dynamics Land Systems - producencie Abramsa.

• Ciężkie czołgi o dużej sygnaturze cieplnej łatwo wykryć i namierzyć.
• Tanie drony FPV potrafią z przerażającą precyzją trafić w słabszy pancerz stropu.
• Kierowane pociski przeciwpancerne (ATGM) i amunicja krążąca mogą urządzać zasadzki z daleka, także z góry.
• Utrzymanie zatankowanych i sprawnych 70‑tonowych pojazdów na zniszczonych sieciach drogowych to logistyczny koszmar.

Nowy Abrams jest projektowany mniej jako „niezniszczalny taran”, a bardziej jako trudny do zabicia węzeł w cyfrowym polu walki.

Ta zmiana napędza niemal każdą kluczową decyzję projektową w M1E3: redukcję masy, ochronę aktywną, napęd hybrydowy, wsparcie AI i ścisłą integrację z dronami.

63‑tonowy hybrydowy „kolos” z inteligentną wieżą

Na papierze M1E3 wygląda jak system walki lądowej, który myśli niemal tyle samo, co strzela. Czerpie szeroko z demonstratora technologii AbramsX zaprezentowanego w 2022 roku.

Kluczowe innowacje w M1E3 Abrams

• Hybrydowy układ napędowy diesel–elektryczny, z celem około 50% mniejszego zużycia paliwa oraz niższą sygnaturą cieplną i hałasową.
• Bezzałogowa, zdalnie sterowana wieża, przenosząca całą załogę do kadłuba dla lepszej ochrony.
• Automat ładowania dla działa, redukujący załogę z czterech do trzech osób.
• Zintegrowany system ochrony aktywnej do wykrywania, zakłócania lub kinetycznego przechwytywania nadlatujących pocisków i „inteligentnych” projektyli.
• Pokładowa AI do rozpoznawania zagrożeń, priorytetyzacji celów i wspomagania predykcyjnego utrzymania technicznego.
• Bezpośrednie połączenie z dronami do rozpoznania, wskazywania celów i potencjalnie zadań walki elektronicznej.

W porównaniu z obecnym M1A2 SEPv3, M1E3 ma stracić około 10 ton, zyskując jednocześnie znacznie większe możliwości cyfrowe.

Cecha	M1A2 SEPv3	M1E3 (cel)
Masa bojowa	≈ 73 t	≈ 63 t
Silnik	turbina gazowa 1 500 KM	hybrydowy diesel–elektryczny
Załoga	4	3
Uzbrojenie główne	120 mm M256	zmodernizowane lub nowe działo 120+ mm
Ochrona	pancerz pasywny, opcjonalny zestaw Trophy	pancerz modułowy z „natywną” ochroną aktywną
Wbudowana AI	ograniczona	identyfikacja zagrożeń, celowanie, predykcyjne utrzymanie

Abrams zmienia się z paliwożernej bestii w nieco lżejszy, ale znacznie bardziej połączony „komputer bojowy” na gąsienicach.

Starcie z czołgami nowej generacji z Europy i Azji

USA nie projektują M1E3 w próżni. Sojusznicy i rywale ścigają się w kierunku tego, co wielu określa mianem „piątej generacji” czołgów podstawowych.

• Francja pracuje nad Leclerc EVO z działem 140 mm ASCALON, AI i szerokim użyciem dronów.
• Niemiecki KF51 Panther celuje w działo 130 mm i wbudowane wyrzutnie dronów.
• Wielka Brytania modernizuje się do Challenger 3 z zaawansowanymi sensorami i nowym działem 120 mm.
• Korea Południowa w przyszłym K3 wskazuje na bezzałogową wieżę i alternatywne koncepcje energetyczne.
• Chiny eksperymentują z lżejszymi, trudniejszymi do wykrycia czołgami, ściśle powiązanymi z rojami dronów.
• Rosyjska koncepcja T‑14 Armata również obejmuje bezzałogową wieżę, choć produkcja masowa wydaje się utknąć.

M1E3 to próba utrzymania przez Amerykę miejsca w tej najwyższej lidze, przy zachowaniu części sprawdzonych rozwiązań inżynieryjnych Abramsa. Celem jest czołg, który da się wielokrotnie unowocześniać programowo i sprzętowo bez projektowania wszystkiego od zera.

Wielkie ambicje, trudna inżynieria

Armia USA przyznała General Dynamics kontrakt rzędu 150 mln dolarów na rozwój kluczowych technologii, które zasilą M1E3. To dopiero początek. Prawdziwe koszty wzrosną, gdy ruszy produkcja na dużą skalę.

• Redukcja masy bez utraty przeżywalności to delikatna sztuka kompromisu.
• Zaprojektowanie niezawodnego automatu ładowania działającego w każdych warunkach wciąż jest problemem technicznym.
• Napęd hybrydowy wymaga złożonego oprogramowania zarządzania energią oraz solidnych baterii lub kondensatorów.
• Cyberbezpieczeństwo stało się niemal tak samo kluczowe jak grubość pancerza.
• Przemysł musi zwiększać produkcję mimo napięć w łańcuchach dostaw i konkurencyjnych zamówień.

Jeśli automat ładowania lub system hybrydowy okaże się zawodny, M1E3 ryzykuje, że stanie się kosztowną „ozdobą hangaru”, a nie grotem frontowego natarcia.

Flota w fazie przejściowej co najmniej do 2040 roku

Na papierze czynna armia USA ma obecnie 11 brygad pancernych eksploatujących nieco poniżej 1 000 czołgów Abrams. Gwardia Narodowa dodaje kolejnych pięć brygad i ponad 400 czołgów.

Planiści spodziewają się kilku nakładających się etapów:

• Ograniczona produkcja M1A2 SEPv3 do końca lat 20., by utrzymać dostawy dla jednostek.
• Rozpoczęcie industrializacji M1E3 po 2027 roku, z pierwszymi jednostkami operacyjnymi później w tej dekadzie.
• Stopniowe wprowadzanie nowego czołgu obok zmodernizowanych, starszych Abramsów - prawdopodobnie głęboko w latach 30.

Klienci eksportowi dokładają kolejną warstwę złożoności. Ponad 20 państw używa wariantów Abramsa - od Arabii Saudyjskiej i Egiptu po Australię i Maroko - a Ukraina otrzymała niewielką partię w 2023 roku. Ich decyzje wpłyną na to, jak duża i jak długa może być seria produkcyjna M1E3.

Co oznaczają w praktyce „ochrona aktywna” i napęd hybrydowy

Dwa pojęcia są sercem nowego Abramsa: ochrona aktywna i napęd hybrydowy. Oba brzmią abstrakcyjnie, ale zmieniają sposób walki i przetrwania czołgu.

Ochrona aktywna w prostych słowach

Tradycyjny pancerz działa jak tarcza: gruba stal i warstwy kompozytowe próbują pochłonąć lub odchylić nadlatujące pociski. Ochrona aktywna dodaje coś w rodzaju „pola siłowego” wokół czołgu - z sensorów i środków przeciwdziałania.

• Radary i czujniki optyczne wykrywają nadlatujący pocisk lub rakietę.
• Komputer śledzi jego tor lotu w ułamkach sekundy.
• Odpalane są środki przeciwdziałania, by zakłócić lub zniszczyć zagrożenie przed trafieniem.

Może to wyglądać jak defensywny „strzał ze śrutu”, mały pocisk przechwytujący, a nawet elektroniczne zakłócanie naprowadzania. Na polu walki pełnym dronów i inteligentnej amunicji ta dodatkowa warstwa często znaczy więcej niż kolejne centymetry stali.

Dlaczego hybryda ma sens dla 63‑tonowego czołgu

Czołg hybrydowy nie jeździ bezgłośnie na bateriach przez cały dzień jak samochód rodzinny, ale zasada jest podobna.

• Silnik wysokoprężny może ładować baterie i zasilać elektryczne elementy napędu.
• Jazda elektryczna przy niskich prędkościach może ograniczyć zużycie paliwa i sygnaturę cieplną.
• Dostępna jest dodatkowa energia elektryczna dla sensorów, zagłuszaczy i przyszłych broni energetycznych.

To pomaga także logistyce. 63‑tonowy pojazd, który zużywa o połowę mniej paliwa, oznacza mniej cystern na niebezpiecznych drogach i mniejsze uzależnienie dowódców od cykli tankowania.

Scenariusze przyszłości: jak M1E3 może być faktycznie używany

Wyobraźmy sobie amerykańską kompanię pancerną nacierającą na spornym obszarze w Europie Wschodniej na początku lat 30. Każdy M1E3 jest połączony sieciowo z kilkoma dronami - zarówno quadcopterami, jak i maszynami ze skrzydłem stałym.

Drony lecą przodem, by przeszukać linie drzew, zidentyfikować zespoły ATGM na wyższych piętrach i mapować pola minowe. Załoga czołgu widzi ten obraz niemal w czasie rzeczywistym. Gdy wykryte zostaną wrogie drony, Abrams może poprosić o zakłócanie elektroniczne lub odpalić własne drony przechwytujące. Jeśli pocisk złapie cel, system ochrony aktywnej uruchamia się automatycznie, dając załodze sekundy na manewr lub wycofanie się za osłonę.

W takim układzie czołg jest mniej samotnym gladiatorem szarżującym do przodu, a bardziej kotwicą małej, ściśle połączonej „chmury bojowej”. Projekt M1E3 odzwierciedla tę filozofię: sensory i łącza danych są równie centralne jak pancerz i kaliber działa.

Pozostaje jedno pytanie bez odpowiedzi: jak wiele z tego zaawansowanego wyposażenia pozostanie włączone w chaosie walki? Załogi mogą wybierać prostsze tryby, gdy sytuacja się komplikuje. Prawdziwy test nowego 63‑tonowego kolosa nie nadejdzie z błyszczących broszur, lecz z pierwszych jednostek w 2026 roku, próbujących sprawić, by cała ta technologia działała pod ostrzałem.